Tên tiếng Anh: Ashes of Time Redux
Tên tiếng Việt: Đông Tà Tây Độc, Cát Bụi Thời Gian
Thời lượng: 93 phút (phiên bản cũ 100p)
Kịch bản và đạo diễn: Vương Gia Vệ
Diễn viên chính: Trương Quốc Vinh, Trương Học Hữu, Lương Triều Vỹ, Lưu Gia Linh, Trương Mạn Ngọc, Lương Gia Huy, Lâm Thanh Hà, Dương Thái Ni...
 

Phiên bản cũ: công phu, đắt tiền, thuần nghệ thuật và ...vắng khách

Đông Tà Tây Độc phiên bản đầu tiên được thực hiện trong thời gian khá dài 1991-1994 với nhiều giai đoạn khó khăn. Bộ phim quy tụ một dàn sao của điện ảnh Hongkong bấy giờ với những cảnh quay được thực hiện đi thực hiện lại nhiều lần. Bối cảnh chính của bộ phim là sa mạc Gobi. Tổng kinh phí của bộ phim là 5 triệu USD (xấp xỉ 40 triệu đô la Hongkong). Một con số khổng lồ lúc đó.

Đạo diễn Vương Gia Vệ nhớ lại: “Đầu những năm 1990, phim kiếm hiệp rất ăn khách, một nhà sản xuất phim hỏi tôi có muốn làm phim về đề tài này không. Tôi chưa hề làm phim cổ trang và lời đề nghị làm tôi thích thú... Bộ phim được phóng tác dựa trên cuốn tiểu thuyết Thần điêu đại hiệp của Kim Dung, nhân vật chính là hai kiếm khách. Những câu chuyện về các hiệp khách luôn là một bộ phận của văn học Trung Quốc”. Nhưng câu chuyện “luôn là một bộ phận của văn học Trung Quốc” đó đã được nhà phù thủy xử lý theo một cách riêng của mình. Các diễn viên ông lựa chọn đều là những diễn viên chuyên nghiệp, đang ở đỉnh cao sự nghiệp.

Vương Gia Vệ vẫn giữ phong cách làm phim đặc trưng của mình từ khâu xử lý kịch bản. Trên trường quay, ngoài những chỉ dẫn lúc đầu, ông luôn để diễn viên tự sáng tạo với các cảnh quay, cùng làm việc, tương tác với bạn diễn. Kịch bản phim luôn thay đổi, các cảnh quay được làm lại nhiều lần và có những bố trí khác nhau ở mỗi cảnh quay. Chính vì thế quá trình làm phim kéo dài đã khiến đoàn làm phim gặp khó khăn về kinh phí. Bộ phim đã tạm dựng nhiều lần, có những cảnh quay của diễn viên bị cắt bỏ hoàn toàn như phần phim đã quay của Vương Tổ Hiền.

Những nhân vật kiếm khách, hiệp nữ...trong Đông Tà Tây Độc không khiến khán giả ấn tượng ở khả năng võ thuật phi thường mà ở số phận tình yêu kỳ lạ của họ. Họ gặp nhau, yêu nhau, hận thù nhau và muốn quên hết mọi thứ. Những ai đã xem phiên bản đầu tiên của Đông Tà Tây Độc đều phải thừa nhận rằng bộ phim hội tụ tất cả những yếu tố đặc trưng trong phong cách Vương Gia Vệ. Sự chu đáo trong ánh sáng, bối cảnh, phục trang; trau chuốt trong diễn xuất diễn viên; những mảng màu hòa quyện bảng lảng; những câu thoại chậm rãi, nhả chữ điệu đà và đầy triết lý; những ca khúc. Nhưng Đông Tà Tây Độc cũng là phim kiếm hiệp duy nhất của Vương Gia Vệ với những cảnh giao đấu, tiếng binh khí, tiếng la hét, sự trả thù bằng đao kiếm... Bộ phim đã tạo nên bước ngoặt mới cho thể loại kiếm hiệp Hongkong. Phim được một loạt đề cử trong các liên hoan, đã giành được 3 giải thưởng ở Hong Kong Film Awards 1994, LHP Kim Mã của Đài Loan và giải  Sư tử Vàng LHP Venice…

Mặc dù được giới chuyên môn đánh giá cao nhưng lúc bấy giờ bộ phim lại không được công chúng đón nhận. Với nhiều tuyến nhân vật, nhân vật nào cũng có hàng loạt những bi kịch nội tâm. Câu chuyện của họ được thuật lại trong quá khứ và tương lai đan xen khiến người xem thấy nội dung phim phức tạp và dàn trải.

Phiên bản mới: vẫn trau chuốt cầu kỳ, cả thế giới háo hức

Đông Tà Tây Độc dù nổi tiếng nhưng  vẫn hoàn toàn xa lạ với khán giả Âu Mỹ. Ý thức được điều đó, công ty sản xuất ban đầu Project House Limited đã bỏ ra 10 triệu đô la Hongkong để mời đạo diễn Vương Gia Vệ dựng lại bộ phim. Đạo diễn nổi tiếng cầu kỳ này cũng bỏ ra hẳn ba năm trời để biên tập lại. Phần hình ảnh và âm nhạc được đầu tư làm mới. Ngoài những ca khúc nổi tiếng đã có ở phiên bản cũ, 7 ca khúc mới do nhạc sỹ Mã Hữu Hữu viết cũng được đưa vào. Đây là một bộ phim có cách làm lại kỳ lạ nhất. Không phải là chỉnh sửa kịch bản, thay diễn viên hay quay mới, sự thay đổi của bộ phim chủ yếu ở khâu cắt dựng. Trong “thư viện” với rất nhiều cảnh quay của cả bộ phim trước, Vương Gia Vệ chọn lựa lại, cắt ghép những cảnh quay khác để tạo nên phiên bản mới.

Những thước phim cũ được phục hồi nhờ kỹ thuật số, nhạc phim gốc được thêm vào để tăng hiệu quả âm thanh, các cảnh phim được sắp xếp lại nhằm thể hiện chủ đề rõ hơn. Nhìn vào đội ngũ hùng hậu của khâu hậu kỳ như Ðỗ Khả Phong, Hồng Kim Bảo, Trương Thục Bình... người ta có thể tin là bộ phim sẽ đảm bảo chất lượng về kỹ thuật và nghệ thuật.

Ngay từ khi những thông tin đầu tiên về sự trở lại của bộ phim được công bố Đông Tà Tây Độc đã thu hút sự chú ý của đông đảo giới phê bình. Bộ phim đã xuất hiện ở những sự kiện điện ảnh lớn nhất năm 2008 như Cannes và Toronto. Dù không đạt được giải thưởng nào của LHP Cannes nhưng bộ phim đã nhận được sự quan tâm của báo giới và người hâm mộ. Các khán giả đã đón nhận bộ phim cũng như diễn viên trong phim (mà nay đã ở hàng sao thế giới) đầy hào hứng. 

Đến nay, tuy chỉ có ít người may mắn được thưởng thức phiên bản mới của Vương Gia Vệ nhưng bất cứ ai có sự đối chiếu đều nhận thấy phiên bản mới đẹp hơn, dễ xem hơn.

Cốt truyện độc đáo của phim, những kiến giải mới về nhân vật kinh điển trong tiểu thuyết võ hiệp Kim Dung
Vương Gia Vệ đã mượn các nhân vật trong tiểu thuyết Anh hùng xạ điêu của Kim Dung để làm nền cho bộ phim Đông Tà Tây độc. Tuy nhiên, đạo diễn Vương không sử dụng gì khác ngoài tên và thân thế các nhân vật.

Âu Dương Phong (Trương Quốc Vinh) sau khi rời khỏi núi Bạch Đà, đã dừng chân tại một sa mạc, dựng quán và trở thành một người trung gian chuyên giải quyết mọi vấn đề rắc rối của người khác. Những khách hàng lần lượt đến tìm tửu quán của Âu Dương Phong không chỉ để đưa ra những yêu cầu đặc biệt hay nghỉ ngơi đơn thuần, mà còn để kể về những chuyện tình của họ... Những câu truyện của các nhân vật đan xen suốt nội dung phim, nhưng tất cả có thể chia làm bốn câu truyện chính.

Mộ Dung Yên - Hoàng Dược Sư - Âu Dương Phong

Hoàng Dược Sư (Lương Gia Huy), bằng hữu của Âu Dương Phong, vẫn thường tìm đến tửu quán của bạn mình trong suốt nhiều năm. Vào một ngày, Mộ Dung Yên (Lâm Thanh Hà) nhờ Âu Dương Phong ám sát Hoàng Dược Sư. Mộ Dung Yên muốn giết Hoàng Dược Sư vì cho rằng người này đã bỏ rơi em gái của mình là Mộ Dung Yến. Trong khi đó, người em gái lại yêu cầu Âu Dương Phong ám sát chính anh trai của mình, người mà nàng nghĩ là đang cố ngăn cản tình cảm giữa mình và Hoàng Dược Sư. Sau nhiều cuộc tiếp xúc với huynh muội Mộ Dung, Âu Dương Phong phát hiện hai người này thật ra chỉ là một. Trong khi Mộ Dung Yến âu sầu vì thương nhớ Hoàng Dược Sư, thì con người khác trong nàng, Mộ Dung Yên lại muốn giết chết Hoàng Dược Sư...

Hoàng Dược Sư và phu thê kiếm khách mù

Hoàng Dược Sư có một người bạn thâm giao là một kiếm khách (Lương Triều Vỹ). Trong lần đến dự hôn lễ của bạn mình, Hoàng Dược Sư đã khiến thê tử của người bạn (Lưu Gia Linh) phải lòng. Hoàng Dược Sư rời khỏi đó, kiếm khách kia cũng không ở lại cùng người vợ mới cưới. Trên đường ngao du, khi biết mình sắp mù, vị kiếm khách kia quyết định trở lại quê nhà để có thể ngắm nhìn "hoa anh đào" lần cuối. Anh ghé vào tửu quán của Âu Dương Phong và xin được trợ giúp lộ phí. Âu Dương Phong yêu cầu vị kiếm khách mù phải thay mình chống lại một nhóm mã tặc sắp đến. Trong lúc giao chiến, kiếm khách mù tử nạn. Trước đó anh đã yêu cầu Âu Dương Phong chuyển lời đến Hoàng Dược Sư: "Hãy nói cho hắn ta biết... Có một người phụ nữ đang chờ đợi hắn ở quê nhà..." Âu Dương Phong tìm đến quê nhà của vị kiếm khách mù và gặp thê tử của anh ta, đồng thời phát hiện ra nơi đây chẳng có bất cứ một cành hoa anh đào nào…

 Âu Dương Phong - Hồng Thất Công - Cô gái mang giỏ trứng

Có một cô gái (Dương Thái Ni) đến nhờ Âu Dương Phong trả thù cho anh trai mình, song nàng đã bị từ chối vì chẳng có gì ngoài một giỏ trứng và một chú lừa. Cô gái kiên trì chờ đợi sự trợ giúp hết ngày này qua ngày khác... Hồng Thất Công (Trương Ngọc Hữu) đến tửu quán để thực hiện công việc ám sát qua sự môi giới của Âu Dương Phong. Tuy nhiên, chàng trai đơn giản này lại là một người hoàn toàn trái ngược với Âu Dương Phong - một kẻ với quan niệm "cách tốt nhất để không bị khước từ là lên tiếng khước từ trước”. Thay vì để người mình yêu thương ở lại, sau khi kết thúc công việc ở chỗ Âu Dương Phong, Hồng Thất Công đã mang theo thê tử mình đi ngao du thiên hạ. Anh ta cũng đã ra tay giúp đỡ cô gái kia trả thù để đổi lại những quả trứng và cả tình yêu từ nàng...

Âu Dương Phong và người yêu của mình

Âu Dương Phong vô cùng yêu thương một người con gái tại quê nhà (Trương Mạn Ngọc). Nhưng anh ta lại chưa bao giờ nói rõ lời yêu với nàng và luôn bỏ nàng đi hành tẩu giang hồ. Cho đến một lần trở về, anh ta thấy người con gái mình yêu đã trở thành chị dâu mình. Trong tác phẩm của Kim Dung, Âu Dương Phong đã tư thông cùng chị dâu rồi sinh ra Âu Dương Khắc. Nhưng dưới con mắt của Vương Gia Vệ, đó là một chuyện tình đau khổ, mà nguyên nhân xuất phát từ chính sự cố chấp của người trong cuộc. Người yêu của Âu Dương Phong vì hận tình lang cứ mãi bỏ nàng ra đi, nên đã kết hôn với anh trai hắn, đó là bi kịch của nàng. Hoàng Dược Sư cũng yêu người phụ nữ này, sở dĩ anh thường tìm đến chỗ Âu Dương Phong là vì muốn tìm hiểu tin tức cho người mình yêu thương.

Người yêu của Âu Dương Phong đã chết trong âu sầu. Trước khi qua đời, nàng để lại cho Hoàng Dược Sư một loại rượu có thể làm lãng quên quá khứ và nhờ đưa cho Âu Dương Phong. Hoàng Dược Sư đã uống loại rượu đó và quên đi quá khứ, trong khi với Âu Dương Phong, loại rượu đó lại vô hiệu. Mỗi khi nhìn về hướng núi Bạch Đà, trong mắt Âu Dương Phong vẫn luôn hiện ra hình ảnh một người con gái đang chờ đợi mình ở đó...

Chuyện phim chuyện đời, chuyện mới chuyện cũ

Có thể nói Đông Tà Tây Độc là bộ phim có số phận kỳ lạ. Mọi khâu làm phim: kịch bản, chỉ đạo, diễn xuất, biên tập đều thay đổi, dằn vặt từ những ngày đầu tiên. Phim ra đời vào những năm tháng thăng hoa của tài năng Vương Gia Vệ. Đến nay, Đông Tà Tây Độc luôn được đánh giá là một trong những bộ phim xuất sắc nhất của ông. Trong danh sách 100 phim Trung Quốc xuất sắc nhất mọi thời đại, Đông Tà Tây Độc thậm chí còn đứng trên cả Tâm trạng khi yêu, bộ phim được phương Tây biết đến nhiều hơn. Trong thời gian làm phim, Vương Gia Vệ có lúc ngưng giữa chừng để sản xuất một bộ phim khác cũng rất thành công là Trùng Khánh Sâm Lâm (Chucking Express), tựa khác tiếng Việt là Tàu tốc hành Trùng Khánh.

Tuy đây là bộ phim kiếm hiệp duy nhất của Vương Gia Vệ nhưng ấn tượng nổi bật của bộ phim chính là mối quan hệ tình cảm phức tạp giữa các cặp nhân vật. Mỗi nhân vật trong phim đều dằn vặt, đau khổ với tình yêu của mình. Đó là đặc điểm có thể thấy trong bất kỳ bộ phim nào của Vương Gia Vệ: nhân vật yêu thương trong vô vọng và mang nỗi đau khổ đó suốt cả cuộc đời. Không biết có phải vì thế hay không mà các diễn viên trong phim Vương Gia Vệ cũng có đời sống tình cảm rất phức tạp. Từ câu chuyện tình tay ba giữa Trương Mạn Ngọc, Lương Triều Vỹ, Lưu Gia Linh tốn bao giấy mực của báo chí đến cuộc sống ngắn ngủi của tài tử nổi tiếng Trương Quốc Vinh… đều là những câu chuyện lạ.

Khi công chiếu Đông Tà Tây Độc chỉ đạt hơn 9 triệu đô la Hongkong, một con số quá ít so với 40 triệu đô la kinh phí. Do đó, những nhà làm phim quyết định thực hiện Đông Thành Tây Tựu - một bộ phim hài thuần túy cũng với dàn diễn viên tương tự, nhằm phần nào thu hồi vốn cho hãng phim. Bộ phim được khán giả nhiệt liệt đón nhận, là phim hài kinh điển của điện ảnh Hoa Ngữ.